Francja elegancja, czyli kilka słów o francuskim ą i ę

Szyk, elegancja, dobry styl i wreszcie przysłowiowe ą i ę - oto z czym między innymi kojarzymy Francję i język francuski. Niektóre stereotypy i opinie bywają często mocno przesadzone, w każdym natomiast tkwi trochę prawdy.
 

W sposób szczególny zgodziłabym się z tym ostatnim, bowiem potoczne ą i ę, czyli tak zwane głoski nosowe występują w języku francuskim niemal nieustannie. /ã/, /ɛ̃/, /õ/ oraz /œ/ to dźwięki, które dla nas Polaków zazwyczaj brzmią identycznie podczas gdy francuski aparat mowy zdecydowanie je rozróżnia.
W dzisiejszym poście nie będę zajmować się ich wymową natomiast przedstawię Wam zasadę, którą należy się kierować w rozpoznawaniu głosek nosowych.  
W przypadku ą i ę należy bowiem zachować pewny umiar, ponieważ mimo iż są to charakterystyczne dźwięki języka francuskiego, nie wszystkie kombinacje samogłosek przeczytamy jako głoski nosowe.

 

Żeby zilustrować Wam problem przedstawiam jedno z pytań, które otrzymałam w ostatnim czasie od czytelnika:

 

Dlaczego w słowie le timbre (znaczek) cząstkę IN czytamy jak /tɛ̃br/ natomiast tę samą kombinację literek w słowie les animaux (zwierzęta) czytamy w ten sam sposób jaki piszemy /animo/ ?

Wyjaśnienie zacznę od przedstawienia kombinacji samogłosek ze spółgłoskami m i n w języku francuskim:

 

1. am, an , em, en - wymawiamy jak a nosowe [ã]

2.   im, in, aim, ain, eim, ein - Wymawiamy jak polskie ę   [ɛ̃]

3. om, on -  wymawiamy jak polskie ą   [ŏ]

4. um, un - wymowa przypomina polskie ę (ale przy zaokrąglonych ustach)  [œ]

Zasada ogólna:
 

Kiedy samogłoski stają się nosowe, czyli kiedy czytamy je jako dźwięki zbliżone
do ą i ę ?

 

1. Jeżeli powyższe kombinacje (samogłoska + spółgłoska)
stoją na końcu wyrazu.

Pierwszym wyrazem, który przyszedł mi na myśl w tym wypadku jest nazwa sklepu - Auchan, z którego wymową zawsze jest problem :)
Zatem informuję iż występuje tutaj a nosowe.
Zapomnijmy więc o /ałszanie/ czy też innym /ołszanie/ !
Poprawna wymowa to oczywiście: /oszã/

 2. Jeżeli m lub n następuje po samogłosce i w tym samym czasie przed spółgłoską.

 

Zatem na przykładzie wyrazu z pytania czytelnika: timbre dochodzimy do wniosku iż:

 

TIMBRE

 

I - samogłoska

M - spółgłoska (występuje zaraz po i, czyli samogłosce)

B - spółgłoska

 

Więc m występuje po samogłosce I i przed spółgłoską B (jest pomiędzy nimi) - w ten sposób tworzy nam się głoska nosowa. 

 

samogłoska +M/N + dowolna spółgłoska = głoska nosowa

 

Inne przykłady:

 

les enfants (dzieci)

 

une banque (bank)

un pinceau (pędzel)
les bonbons (cukierki)

 

 

 ALE

 

Samogłoska  po której następuje m lub n traci nosowość kiedy po m lub n znajduje się następna samogłoska - krótko mówiąc m lub n

nie może stać pomiędzy dwoma samogłoskami.

 

Zatem na przykładzie kolejnego wyrazu z pytania czytelnika animaux dochodzimy do podobnego wniosku:

 

ANIMAUX

 

I - samogłoska

M - spółgłoska (występuje zaraz po i, czyli samogłosce)

A - samogłoska

 

Więc m także występuje po samogłosce I ale tym razem także przed samogłoską A ! - w ten sposób znika nam nosowość.

Inne przykłady:

madame - pani
aimer - kochać

 

Zasada dodatkowa:

 

Kiedy m lub n jest podwójne a po nich występuje samogłoska znika nosowość. Widać to idealnie na przykładzie zwykłego słówka pomme (jabłko).

 

 

POMME

MM - spółgłoska podwojona

E - samogłoska

Brak głoski nosowej - wymowa - /pom/

Obrazki: Martyna Grzybek - http://tena965.deviantart.com/
Obrazek Auchan - źródło Internet